© Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego
Życie żydowskie na dawnym pograniczu polsko-niemieckim. Co dziś pamiętamy?
Wykład i dyskusja na temat planowanego muzeum historii Żydów w Międzyrzeczu (Meseritz)
Po około 90 latach w synagodze w Międzyrzeczu znów będzie można usłyszeć muzykę żydowską - choć nie tę, którą grali tu ostatni niemieccy Żydzi, ale muzykę klezmerską. W maju 2025 r. synagoga nie jest już magazynem czy sklepem, ale ponownie miejscem spotkań i kultury żydowskiej.
Obszar zachodniej Polski graniczący z Brandenburgią to wschodni kraniec dawnej prowincji pruskiej i Marchii Brandenburskiej. W szczególności w Międzyrzeczu jest to jednak również obszar historycznego pogranicza polsko-brandenburskiego, które charakteryzowało się migracją graniczną i wymianą kulturową od średniowiecza do całkowitego przejęcia go przez Prusy pod koniec XVIII wieku - nie tylko między Niemcami i Polakami, ale także między Żydami, Szkotami i Holendrami. Po 1945 roku Łemkowie, którzy zostali wypędzeni ze swoich wsi w południowo-wschodniej Polsce w ramach „Akcji Weichsel”, osiedlili się tutaj wraz z Polakami z różnych części kraju.
Jaką rolę odgrywa dziś kultura materialna niemieckich Żydów w tym regionie? Kto i dlaczego dba o ślady, cmentarze i pamięć? Jak radzimy sobie z pamięcią? Jak opowiedzieć historię, która nie została jeszcze napisana? Jak to zrobić w dialogu polsko-niemiecko-żydowskim i europejskim?
Data: 9 lipca 2025, 17:00-19:00
Miejsce: Logensaal Uniwersytetu Europejskiego Viadrina
Wykład i dyskusja
- Andrzej Kirmiel, Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej w Międzyrzeczu
- Magdalena Abraham-Diefenbach, Uniwersytet Europejski Viadrina / Instytut Historii Stosowanej i Nauki w Dialogu e. V.
- Zuzanna Światowy, Centrum Badań nad Architekturą Żydowską w Europie, Brunszwik
- N.N.
Moderacja
- Robert Parzer, Dom Polsko-Niemiecki
- Susanne Orth, Centrum Studiów Polskich i Ukraińskich Viadrina
Tłumaczenie
- Grzegorz Załoga
Organizator
- Dom Polsko-Niemiecki
- Instytut Historii Stosowanej - Społeczeństwo i Nauka w Dialogu e.V.
- Centrum Studiów Polskich i Ukraińskich Viadrina
Wspierany przez Brandenburskie Centrum Edukacji Politycznej.
Andrzej Kirmiel jest historykiem, od 2010 roku pełni funkcję dyrektora Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i Akademii Pedagogicznej w Krakowie. Jest autorem licznych artykułów i publikacji z zakresu historii regionalnej i niemiecko-polsko-żydowskiej. Napisał pierwszą obszerną historię Żydów w Międzyrzeczu na tle działalności gmin żydowskich ówczesnego Starostwa Międzyrzecz. Zanim poświęcił się muzeum, pracował jako nauczyciel historii w Skwierzynie i Zielonej Górze. Jest założycielem i prezesem Lubuskiej Fundacji Judaica w Zielonej Górze oraz Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Niemieckiej Skwierzyna-Paderborn. Andrzej Kirmiel szczególnie interesuje się historią regionalną Ziemi Lubuskiej, historią sztuki oraz obszarem konfliktu między religią a narodowością, przede wszystkim w odniesieniu do stosunków polsko-niemieckich i polsko-żydowskich. W latach 2008-2010 był zaangażowany w projektcie „Wirtualny Sztet!” realizowany przez Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie. Brał również udział w tworzeniu wystawy podróżującej „Z biegiem rzeki. Dzieje Żydów nad Odrą”.
© Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego
Dr. Magdalena Abraham-Diefenbach jest historyczką i naukowczynią zajmująca się kulturą na Uniwersytecie Europejskim Viadrina. Od 2014 r. jest przewodniczącą zarządu Instytutu Historii Stosowanej. Jej badania koncentrują się na niemiecko-polsko-żydowskiej kulturze pamięci, badaniach nad dziedzictwem kulturowym i historii polsko-niemieckiego pogranicza w XX i XXI wieku. Dr Abraham-Diefenbach interesuje się również długoterminowymi konsekwencjami przesunięć granic i (przymusowych) migracji, kulturą pamięci w odniesieniu do II wojny światowej w jej lokalnych i regionalnych przejawach, a także materialnym dziedzictwem kulturowym niemieckich Żydów w Polsce i tym, jak postępowano z nim od 1945 r. do dnia dzisiejszego. W 2016 roku opublikowała monografię Paläste und Kasernen. Kino in den geteilten Städten an der Oder und Lausitzer Neiße 1945-1989. W 2024 r. napisała również artykuł zatytułowany The Synagogue in Międzyrzecz. A History of the Various Attempts to Protect the Monument oraz 2025 Die Kennzeichnung jüdischer Friedhöfe in Polen. Zentralgesteuerte und lokale Erinnerungspraktiken. Więcej informacji można znaleźć tutaj.
© Heide Fest
Zuzanna Światowy, doktorantka, studiowała filologię hebrajską na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz architekturę na Politechnice Poznańskiej. Jest asystentką naukową w Bet Tfila - Centrum Badawczym Architektury Żydowskiej w Europie na Uniwersytecie Technicznym w Brunszwiku. Jej zainteresowania badawcze i główny temat rozprawy doktorskiej to architektura synagogalna w Wielkopolsce.
Wydarzenie jest projektem współpracy Domu Niemiecko-Polskiego, Centrum Studiów Polskich i Ukraińskich Viadrina oraz Instytutu Historii Stosowanej - Społeczeństwo i Nauka w Dialogu. Sponsorem wydarzenia jest Brandenburskie Centrum Edukacji Politycznej.
